સુરતમાં ડિમોલિશન માટે, SMCના કર્મચારીઓ પણ ભાડે મળતા હશે...

હું નાસીરનગર છું...

સુરતના એક ખૂણામાં વસેલું માત્ર એક વિસ્તાર નહીં, પણ હજારો લાગણીઓ, સંઘર્ષો અને સપનાઓનું સરનામું છું.

મારી ગલીઓમાં રમતા બાળકોના પગલાંના અવાજ આજે પણ ગુંજે છે. મારી શેરીઓએ અનેક પરિવારોને ઉછરતા જોયા છે. કોઈએ અહીં પોતાની દીકરીના લગ્ન કર્યા, કોઈએ પોતાના સંતાનને ભણાવીને મોટું કર્યું, તો કોઈએ જીવનભરની કમાણીનો એક-એક રૂપિયો બચાવીને પોતાના માથા ઉપર નાની એવી છત ઊભી કરી.

પણ આજે...

મારી ઓળખ ધૂળના ગોટેગોટા વચ્ચે દબાઈ ગઈ છે.

એક સવાર આવી, જ્યારે બુલડોઝરના ઘોંઘાટ સાથે લોકોના સપનાઓ પર ઘા મારવામાં આવ્યા. દીવાલો તૂટી રહી હતી, પણ માત્ર ઈંટો અને સિમેન્ટ જ નહોતું તૂટી રહ્યું... કોઈની જિંદગીનો આધાર તૂટી રહ્યો હતો.

સૌથી મોટું દુઃખ એ નથી કે મકાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા.

સૌથી મોટું દુઃખ એ છે કે આજે પણ કોઈ સ્પષ્ટ કહી શકતું નથી કે આ બધું કર્યું કોણે?

કોઈ કહે છે અમે નથી કર્યું...

કોઈ કહે છે અમને ખબર નથી...

કોઈ કહે છે અમે માત્ર બંદોબસ્ત આપવા ગયા હતા...

પણ પછી પ્રશ્ન થાય છે કે જો બધા નિર્દોષ છે, તો દોષી કોણ છે?

ઘણા લોકો માટે આ માત્ર સમાચાર હશે.

પણ મારા માટે આ આંકડાઓ નથી.

આ 100 મકાનો નથી.

આ 100 પરિવારો છે.

100 રસોડાં છે જ્યાં રોટલી શેકાતી હતી.

100 આંગણાં છે જ્યાં બાળકો રમતા હતા.

100 સપનાઓ છે જે આજે ખુલ્લા આકાશ નીચે રડી રહ્યા છે.

અને સૌથી મહત્વની વાત...

આ બધા મકાનો ગેરકાયદેસર હતા એવું એક જ વાક્ય બોલીને સમગ્ર સત્યને દફનાવી શકાય નહીં.

જો કોઈ બાંધકામ અંગે વિવાદ હોય, જો કોઈ કાયદાકીય પ્રક્રિયા જરૂરી હોય, તો દેશના બંધારણે અને કાયદાએ એક માર્ગ બતાવ્યો છે.

નોટિસ આપવાની.

સાંભળવાની.

વાંધા રજૂ કરવાની તક આપવાની.

કારણ કે કુદરતી ન્યાયનો સિદ્ધાંત (Principles of Natural Justice) કહે છે કે કોઈપણ વ્યક્તિને સાંભળ્યા વગર તેના વિરુદ્ધ નિર્ણય લઈ શકાય નહીં.

"સાંભળવાનો અધિકાર" કોઈ સરકારી મહેરબાની નથી.

એ દરેક નાગરિકનો હક્ક છે.

કાયદો માત્ર કાગળ ઉપર લખાયેલા શબ્દોનું નામ નથી.

કાયદો ન્યાયની આત્મા છે.

અને જ્યારે કોઈને સાંભળ્યા વગર, કોઈને પોતાની વાત રજૂ કરવાની તક આપ્યા વગર તેના માથા ઉપરની છત છીનવી લેવામાં આવે, ત્યારે પ્રશ્ન માત્ર મકાનનો રહેતો નથી...

પ્રશ્ન ન્યાયનો બની જાય છે.

આજે એક નાનું બાળક ધોમધખતા તાપમાં ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂઈ રહ્યું છે.

એને ખબર નથી કે સર્વે નંબર શું હોય.

એને ખબર નથી કે કાયદાકીય વિવાદ શું હોય.

એ માત્ર એટલું જાણે છે કે ગઈકાલે સુધી જે ઘર તેનું હતું, આજે ત્યાં માત્ર કાટમાળ પડ્યો છે.

થોડા દિવસોમાં ચોમાસું આવશે.

વરસાદ પડશે.

પણ જે લોકોના માથા પરથી છત જતી રહી છે, એ લોકો માટે વરસાદની દરેક બુંદ એક નવા પ્રશ્ન સમાન હશે.

સવાલ માત્ર નાસીરનગરનો નથી.

સવાલ એ છે કે જો આજે આ નાસીરનગરમાં થઈ શકે છે, તો કાલે ક્યાંય પણ થઈ શકે છે.

કારણ કે સત્તા કેટલીય મોટી હોય...

ખુરશી કેટલીય મજબૂત હોય...

પ્રભાવ કેટલો પણ મોટો હોય...

પણ એક સત્ય ક્યારેય બદલાતું નથી.

કુદરતી ન્યાયનો સિદ્ધાંત કોઈને છોડતો નથી.

ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જે લોકો આજે પ્રશ્નોથી ભાગી રહ્યા છે, તેઓ કાલે જવાબ આપવા મજબૂર બન્યા છે.

કેમેરાથી ભાગી શકાય.

પત્રકારોના પ્રશ્નોથી ભાગી શકાય.

વિપક્ષના આરોપોથી ભાગી શકાય.

પણ સત્યથી ભાગી શકાય નહીં.

અને કુદરતી ન્યાયથી તો ક્યારેય નહીં.

આજે નાસીરનગરના લોકો ગુજરાત હાઈકોર્ટના દરવાજા સુધી પહોંચ્યા છે.

કદાચ હવે સત્ય બહાર આવશે.

કદાચ હવે ખબર પડશે કે આદેશ કોણે આપ્યો હતો.

કદાચ હવે જવાબદારી નક્કી થશે.

અને કદાચ...

આ ખુલ્લા આકાશ નીચે રાતો પસાર કરતા પરિવારોને ન્યાય પણ મળશે.

કારણ કે ઘરો માત્ર ઈંટ અને સિમેન્ટથી નથી બનતા.

ઘરો લાગણીઓથી બને છે.

યાદોથી બને છે.

આશાઓથી બને છે.

અને જ્યારે ઘર તૂટે છે, ત્યારે માત્ર દિવાલો નથી તૂટતી...

માનવી અંદરથી તૂટી જાય છે.

અને અંતમાં માત્ર એટલું જ...

જો આવતીકાલે ખરેખર એ સાબિત થઈ જાય કે ડિમોલિશન કોણે કર્યું તેની ખબર કોઈને નથી, જવાબદારી કોઈની નથી, અને બધું જ "અજાણ્યા" લોકોએ કર્યું છે...

તો પછી કદાચ લોકોને એવું કહેતા પણ નવાઈ નહીં લાગે કે હવે સુરતમાં ડિમોલિશન માટે બુલડોઝર નહીં, એસએમસીના કર્મચારીઓ પણ ભાડે મળતા હશે.

પણ યાદ રાખજો...

કુદરતી ન્યાય મોડો પડી શકે છે,

પણ અંધો કે બહેરો ક્યારેય નથી હોતો.