દુનિયાનું પ્રથમ શાકાહારી શહેર

ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલું પાલીતાણા આજે વિશ્વમાં એક અનોખી ઓળખ ધરાવે છે – કારણ કે આ શહેર કાયદેસર રીતે સંપૂર્ણ શાકાહારી શહેર છે.

કેમ મૂકાયો નોનવેજ પર પ્રતિબંધ?
પાલીતાણા જૈન સમુદાયનું સર્વોચ્ચ તીર્થસ્થળ છે. અહીં આવેલા શત્રુંજય પર્વત પર 860થી વધુ ભવ્ય જૈન મંદિરો છે. માન્યતા મુજબ પ્રથમ તીર્થંકર ભગવાન ઋષભદેવે અહીં તપસ્યા કરી હતી. આથી આ સ્થળ જૈન ધર્મ માટે અતિ પવિત્ર ગણાય છે.

જૈન ધર્મના મૂળમાં અહિંસાનો સિદ્ધાંત છે. પરંતુ શહેરમાં વર્ષો સુધી માંસ, માછલી અને ઈંડાનું વેચાણ ચાલતું હતું. જૈન સાધુઓએ વારંવાર વિરોધ નોંધાવ્યો, પરંતુ કોઈ પરિણામ ન આવ્યું.

સાધુઓનો આમરણાંત ઉપવાસ
2014માં લગભગ 200 જૈન સાધુ-સાધ્વીઓએ આમરણાંત ઉપવાસ શરૂ કર્યા. તેમની એક જ માંગ હતી – “પાલીતાણાને સંપૂર્ણ શાકાહારી શહેર જાહેર કરવામાં આવે.”
સાધુઓના અડક તપ સામે સરકારને ઝૂકવું પડ્યું અને ઓગસ્ટ 2014માં સરકારે પાલીતાણામાં નોનવેજ વેચાણ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો.

ઐતિહાસિક નિર્ણય
આ નિર્ણય પછી પાલીતાણા દુનિયાનું પ્રથમ કાયદેસર શાકાહારી શહેર બની ગયું. આજે અહીં નોનવેજ વેચાણ પર કડક પ્રતિબંધ છે.

શું આવા નિયમો અન્ય પવિત્ર સ્થળોએ પણ લાગુ થવા જોઈએ?
આ મુદ્દે બે દલીલો છે:

• હકારાત્મક: પવિત્ર સ્થળની શુદ્ધતા જળવાય, યાત્રાળુઓને ધાર્મિક પરંપરા સાથે સંકળાયેલ અનુભવ મળે.
• નકારાત્મક: વ્યક્તિગત આહાર સ્વતંત્રતાને મર્યાદિત કરે છે, દરેક સમુદાય માટે આવો નિયમ લાગુ કરવો મુશ્કેલ છે.

નિષ્કર્ષ એ છે કે, ઓછામાં ઓછું મંદિર પરિસર અને તીર્થસ્થળની આસપાસના વિસ્તારમાં આવા નિયમો લાગુ થઈ શકે, જેથી ધાર્મિક ભાવના પણ જળવાય અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાને અતિશય અસર ન થાય.