"હું રાજીનામું શા માટે આપું?" – જવાબ આપે છે ભારતનો ઇતિહાસ

હાલના રાજકારણમાં જ્યારે પણ કોઈ નેતા પાસે રાજીનામું માંગવામાં આવે છે, ત્યારે સવાલ થાય છે કે રાજીનામું શા માટે આપવું? લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીથી લઈને વી.પી. સિંહ સુધીના ઐતિહાસિક દાખલાઓ દ્વારા જાણો કે લોકશાહીમાં નૈતિક જવાબદારી અને જનસેવાનું શું મહત્વ છે.

Jul 23, 2026 - 23:44

0 8

"હું રાજીનામું શા માટે આપું?" – જવાબ આપે છે ભારતનો ઇતિહાસ

હાલના રાજકારણમાં જ્યારે પણ કોઈ નેતા પાસે રાજીનામું માંગવામાં આવે છે, ત્યારે અવારનવાર એક સવાલ પૂછવામાં આવે છે: "મારું રાજીનામું શા માટે માંગવામાં આવી રહ્યું છે? હું રાજીનામું શા માટે આપું?"

પરંતુ ભારત જેવા મહાન લોકશાહી દેશમાં સત્તા એ ભોગવટો નથી, પરંતુ જનસેવાની જવાબદારી છે. ભારતીય રાજકારણમાં એવા પણ મહાન નેતાઓ થઈ ગયા છે, જેમણે કોઈ પદ કે ખુરશી કરતાં નૈતિક મૂલ્યો અને લોકશાહીની મર્યાદાને દેશ સમક્ષ ઉપરી ગણાવીને સ્વેચ્છાએ રાજીનામા આપ્યા હતા.

આવો નજર કરીએ દેશના એવા જ કેટલાક ઐતિહાસિક દાખલાઓ પર:

૧. લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી (૧૯૫૬)

વર્ષ ૧૯૫૬માં જ્યારે એક મોટી ટ્રેન દુર્ઘટના ઘટી, ત્યારે તત્કાલીન કેન્દ્રીય રેલ્વે મંત્રી લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીએ કોઈ પણ બહાના બનાવ્યા વગર એ ઘટનાની સંપૂર્ણ નૈતિક જવાબદારી પોતાના શિરે લીધી હતી અને કેન્દ્રીય રેલ્વે મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપી દીધું હતું.

૨. ટી. ટી. કૃષ્ણમાચારી (૧૯૫૮)

વર્ષ ૧૯૫૮માં ચર્ચિત 'મુન્દ્રા કૌભાંડ'માં નામ ઉછળતાં જ, તત્કાલીન કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી ટી. ટી. કૃષ્ણમાચારીએ લોકશાહીની મર્યાદા જાળવી રાખીને નૈતિક જવાબદારી સાથે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું હતું.

૩. વી. કે. કૃષ્ણમેનન (૧૯૬૨)

૧૯૬૨ના ભારત-ચીન યુદ્ધ દરમિયાન ભારતીય સૈન્યની તૈયારીઓમાં રહેલી ખામીઓ અંગે વ્યાપક વિરોધ અને રાજકીય દબાણ ઊભું થયું હતું. તત્કાલીન સંરક્ષણ મંત્રી વી. કે. કૃષ્ણમેનનને કોઈએ હાંકી કાઢ્યા નહોતા, પરંતુ તેમણે યુદ્ધની સ્થિતિ અને સૈન્ય ખામીઓની નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારીને રાજીનામું સોંપ્યું હતું.

૪. વી. પી. સિંહ (૧૯૮૨)

વર્ષ ૧૯૮૨માં ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર અને મૈનપુરી જિલ્લામાં સશસ્ત્ર ડાકુઓ દ્વારા ૨૧ લોકોની નિર્મમ હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાથી વ્યથિત થઈને તત્કાલીન ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી વી. પી. સિંહે રાજ્યના વડા તરીકે નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારી રાજીનામું આપી દીધું હતું.

૫. અશ્વિની કુમાર (૨૦૧૩)

વર્ષ ૨૦૧૩માં કોલસા બ્લોક ફાળવણી (Coal Scam) વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણીઓ, વિપક્ષનો વિરોધ અને જનતાના આક્રોશને માન આપીને તત્કાલીન કેન્દ્રીય કાયદા મંત્રી અશ્વિની કુમારે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું.

મુખ્ય સંદેશ:

આ તમામ ઐતિહાસિક ઉદાહરણો સાબિત કરે છે કે "લોકશાહી એ સત્તા અને ખુરશીથી પણ ઉપર છે." જ્યારે જવાબદારીનો અહેસાસ થાય, ત્યારે સત્તા છોડવી એ જ સાચા લોકશાહી નેતાની ઓળખ છે.